Met de oplevering van de resultaten van het Nationaal Burgerberaad Klimaat horen wij steeds vaker over ambities om een burgerberaad te starten. Maar hoe begin je? Wat zijn afbreukrisico’s? En wat vraagt het eigenlijk van de organisatie?

Stuk voor stuk terechte vragen. Want zo’n burgerberaad wordt vaak als dé oplossing voor de lastigste maatschappelijke discussies gepresenteerd, bijvoorbeeld de plaatsing van windmolens, de toekomst van het platteland, locaties voor nieuwe woningen of het sluitend maken van de gemeentebegroting. Om dan, met meer dan 100 mensen – en evenzoveel verschillende perspectieven op de wereld – een arena in te stappen in de hoop dat er een constructief gesprek volgt, terwijl onderwijl de pers, politiek en samenleving toekijken… ga er maar aan staan als beleidsmaker… én burger.

Bij Bureau Buhrs zijn we inmiddels wel wat gewend en uit ervaring weten we: je kunt het systematisch aanpakken, de spelregels nog zo scherp formuleren, maar uiteindelijk zijn het toch mensen onder elkaar. Dat maakt dat je participatiebijeenkomsten serieus moet benaderen. Dus waar begin je? Met een goede procesarchitectuur en verwachtingsmanagement vanaf de start. Want zodra het woord ‘burgerberaad’ gevallen is, nemen de gedachten erover hun loop…

Burgervertegenwoordiging
De basis is natuurlijk een representatieve samenstelling van je burgerberaad; je bent op zoek naar een goede vertegenwoordiging en wilt maximaal inclusief te werk gaan. Wat zijn passende loting- of controlecriteria? Veelal worden kenmerken als gender, leeftijd, opleidingsniveau, postcodegebied en houding ten aanzien van het vraagstuk gebruikt. Bij Bureau Buhrs denken we dat leefstijlinformatie daarop een waardevolle aanvulling is en bijdraagt aan nog meer diversiteit in de groep.

Al meer dan 15 jaar hebben we ervaring opgebouwd in het vertalen van leefstijlinformatie naar participatie en communicatie; van strategie tot uitvoering. Je leest er meer over in onze methodiek ‘De burger is ook een mens’, ontwikkeld in samenwerking met onderzoeksbureau Market Response. Leefstijlinformatie geeft je een schat van gefundeerde kennis over drijfveren van de mensen in de zaal en de waarden die ten grondslag liggen aan hun mening, houding, voorkeuren en gedrag. Met behulp van kennis over leefstijlen, ook wel burgerprofielen of belevingswerelden genoemd, heb je nog net iets meer zicht op de vertegenwoordiging van verschillende perspectieven in de zaal. Daarmee vergroot je ook de inhoudelijke diversiteit als basis voor een goed gesprek aan tafel. Positief punt is ook dat de leefstijlen in alle leeftijds- en inkomensgroepen terug te vinden zijn. Bovendien is er veel onderzoek gedaan naar leefstijlgroepen en hun blik op concrete onderwerpen. Dat helpt in de voorbereiding en geeft een ‘back up’ voor inbreng van deelnemers.

Benutten van leefstijlinformatie
Leefstijlinformatie kan je toepassen vanaf het procesontwerp tot de werkvormen waarin je samen beslissingen neemt. Een les die we al eerder hebben geleerd; niet ieder onderwerp leent zich voor participatie, zeker niet voor participatie van iedere leefstijl. Dus, hoe concreter, hoe beter. En je wervingscampagne; natuurlijk is het nodig om begrijpelijke taal te gebruiken, liefst in meerdere talen, met beeld en bij voorkeur ook in een vorm die aansluit bij verschillende belevingswerelden.

Met behulp van leefstijlinformatie wordt het inhoudelijke gesprek dat volgt wat gemakkelijker voor te bereiden. Waar voorzien we nu al tegenstellingen? Welke rollen (een schrijfgroep bijvoorbeeld) hebben we in het proces nodig en wie moeten we extra enthousiasmeren om zo’n rol te pakken. Hoe kunnen we deelnemers helpen zich in elkaars perspectief te verplaatsen? Welke groep deelnemers willen we ondersteunen zodat ook hún verhaal in de discussie voldoende tot uitdrukking komt? Zo helpen leefstijlen je om een gespreksruimte te creëren die voor alle deelnemers veilig voelt.

Begeleiding
De juiste begeleiding is voor een burgerberaad cruciaal; een onafhankelijk voorzitter en geschikte gespreksbegeleiders, het organiseren van een ‘gelijk speelveld’ door elke deelnemer van dezelfde basisinformatie te voorzien. Al dan niet met experts, een excursie of via een participatieplatform. Hieronder valt ook het organiseren van randvoorwaarden, zodat iedereen maximaal kan participeren; een toegankelijke zaal, informatie in begrijpelijke taal, een tolk als het nodig is, communicatie geschikt voor mensen met een auditieve of visuele beperking.

Met een diverse set aan werkvormen kan je beter tegemoetkomen aan verschillende behoeften; ook van de verschillende belevingswerelden. Alles groepsgewijs aanpakken voelt namelijk niet voor eenieder even natuurlijk. Binnen de uitgangspunten van de gezamenlijkheid, is het heel goed mogelijk om activiteiten in vorm af te stemmen op de specifieke kwaliteiten van de leefstijlgroepen. Zo kan je deelnemers uit verschillende leefstijlgroepen – gekoppeld aan kleuren- effectiever betrekken en aangehaakt houden. Vrije denkers in de rode wereld enthousiasmeer je met een brainstorm. De doelgerichte analisten in de blauwe wereld zijn bij uitstek kundig in het analyseren van onderzoeken. Gele groepsdieren vraag je om ideeën uit hun omgeving op te halen. En de groene poortbewakers toetsen de tussenproducten op begrijpelijkheid voor eenieder.

Denk je na het lezen van dit artikel; we zijn er echt klaar voor, het is goed doordacht. Je hebt je zelfs aan de diversiteit van je eigen projectteam gedacht. Slaap er dan nog een nachtje op. En bel gerust even; liever een kritische blik vooraf, dan spijt achteraf.

Bronnen
Bureau Buhrs heeft meer dan 15 jaar ervaring met de doorvertaling van leefstijlinformatie naar communicatie en participatie. Voor dit artikel is daarnaast ook kennis benut uit:

• Handreiking Burgerberaden, VNG/BZK pilot burgerfora (2024)
• Geloof, hoop en ruzie: 175 burgers mochten de regering adviseren over klimaat (Podcast NRC, 1 december 2025)

Drs. Marinka van Vliet, participatiestrateeg bij Bureau Buhrs

Drs. Keri de Greeff, participatiestrateeg bij Bureau Buhrs